Art. 233 kodeksu karnego – składanie fałszywych zeznań i odpowiedzialność karna

01 kwi Art. 233 kodeksu karnego – składanie fałszywych zeznań i odpowiedzialność karna

Czym jest składanie fałszywych zeznań?

Zjawisko składania fałszywych zeznań zamiennie nazywa się również krzywoprzysięstwem. O przysiędze i krzywoprzysięstwie, można znaleźć w prawie kanonicznym. Przysięga, wg prawa kanonicznego, stanowiła charakter zarówno aktu kultu religijnego, jak i podnosiła wiarygodność osoby jej składającej. Szczególnie że przy składaniu oświadczenia, odwoływano się do Boga jako świadka prawdy, a także karciciela fałszu.  Krzywoprzysięstwo jest całkowitym zaprzeczeniem przysięgi. Objawia się tym, że pomimo złożenia przysięgi mówienia prawdy, przedstawia się fakty nieprawdziwe, bardzo często w sposób świadomy. Jedną z metod realizacji krzywoprzysięstwa jest mówienie kłamstwa na temat danej osoby lub zdarzenia¹. Dzisiejsze rozumienie krzywoprzysięstwa wskazuje na zeznawaniu nieprawdy lub jej zatajeniu w chwili, kiedy ma stanowić wiarygodny dowód w trakcie postępowania sądowego lub w innym postępowaniu. Składanie fałszywych zeznań w sądzie podlega sankcji karnej².

O składaniu fałszywych zeznań i jej konsekwencjach można znaleźć w art. 233 Kodeksu karnego (dalej: KK). Stanowi on, że: 

Art. 233. – [Fałszywe zeznania]

§ 1. Kto, składając zeznanie mające służyć za dowód w postępowaniu sądowym lub w innym postępowaniu prowadzonym na podstawie ustawy, zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

§ 1a. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 zeznaje nieprawdę lub zataja prawdę z obawy przed odpowiedzialnością karną grożącą jemu samemu lub jego najbliższym, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2. Warunkiem odpowiedzialności jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie.

§ 3. Nie podlega karze za czyn określony w § 1a, kto składa fałszywe zeznanie, nie wiedząc o prawie odmowy zeznania lub odpowiedzi na pytania.

§ 4. Kto, jako biegły, rzeczoznawca lub tłumacz, przedstawia fałszywą opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie mające służyć za dowód w postępowaniu określonym w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 4a. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 4 działa nieumyślnie, narażając na istotną szkodę interes publiczny, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

§ 5. Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia, jeżeli:

1) fałszywe zeznanie, opinia, ekspertyza lub tłumaczenie dotyczy okoliczności niemogących mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy,

2) sprawca dobrowolnie sprostuje fałszywe zeznanie, opinię, ekspertyzę lub tłumaczenie, zanim nastąpi, chociażby nieprawomocne, rozstrzygnięcie sprawy.

§ 6. Przepisy § 1–3 oraz 5 stosuje się odpowiednio do osoby, która składa fałszywe oświadczenie, jeżeli przepis ustawy przewiduje możliwość odebrania oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej³.

Krzywoprzysięstwo, wynikające z art. 233 KK, nie ma jednego kierunku działania. Zależne jest od okoliczności (§ 1 wskazuje na pełną świadomość świadka w składaniu fałszywych zeznań, § 1a wskazuje na okoliczność ukrywania prawdy z obawy przed odpowiedzialnością karną swoją lub osoby najbliższej, a §3 – jeżeli osoba nie wiedziała o prawie do odmowy zeznań lub odpowiedzi na pytania). Wówczas sankcje w tych paragrafach są różne. § 2 może wskazywać na konieczność odebrania przyrzeczenia przez Sąd. Uczestnik postępowania powinien być również, przed zeznaniami, pouczony przez Sąd o odpowiedzialności karnej za złamanie art. 233 KK.  Przepis Kodeksu karnego o składaniu fałszywych zeznań może być stosowany nie tylko do świadków składających zeznania do Sądu, ale również wobec Policji czy Prokuratury. Tak jak do zwykłego świadka, przepis ten odnosi się także do np. biegłych w zakresie umyślności (§ 4) albo nieumyślności (§ 4a). § 5 z kolei daje narzędzia dla Sądu do nadzwyczajnego złagodzenia kary lub odstąpienia od jej wymierzenia, jeżeli zaistnieją przesłanki z pkt 1 lub 2 tego paragrafu. 

Krzywoprzysięstwo – orzecznictwo

Przykładowym orzeczeniem za składanie fałszywych zeznań w trybie art. 233 § 1 KK jest wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. akt IV Ka 820/19. Sąd ten, jako Sąd II instancji, rozpatrując apelację obrońcy, wyrok Sądu Rejonowego (dalej: Sądu I instancji) utrzymał w mocy i zasądził od obu oskarżonych zwrot kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze w kwocie po 410 zł.

Obaj oskarżeni zostali skazani za składanie fałszywych zeznań przed Sądem Rejonowym w Szamotułach. Zarówno pierwszy jak i drugi podał nieprawdę twierdząc, iż nie złożył podpisu na umowie o roboty budowlane z dnia 1 stycznia 2012 r., zawartej pomiędzy PPUH Hurtownia (…), a PPHU (…). Sąd I instancji, za złamanie art. 233 § 1 KK, skazał ich obu na karę po 200 stawek dziennych grzywny i ustalił wysokość jednej stawki na 20 zł. Zostali obciążeni kosztami sądowymi po 400 zł⁴.

Od orzeczenia Sądu I instancji, została złożona apelacja do Sądu II instancji – tj. do Sądu Okręgowego. W ocenie Sądu Odwoławczego, apelacja nie zasługiwała, w żaden sposób, na uwzględnienie. Sąd wskazał, że aspekt wniesienia apelacji przez obrońcę jest nietrafiony, ponieważ nie wystąpiły żadne uchybienia ze strony Sądu I instancji, w myśl przepisów art. 439 i 440 KPK. Ponadto Sąd Odwoławczy przychylił się do faktu, że Sąd Rejonowy dokonał w sposób rzetelny i poprawny ustaleń faktycznych, uwzględnił wszystkie z tym związane dowody, a w swoim uzasadnieniu – szeroko przedstawił tok rozumowania. Sąd II instancji ponadto wskazał, że Sąd niższej instancji trafnie uwzględnił wszystkie, niezbędne elementy sprawy, zgodnie z zasadami trafnej reakcji karnej (art. 2 § 1 pkt 1 KPK), prawdy materialnej (art. 2 § 2 KPK), obiektywizmu (art. 4 KPK) i swobodnej oceny dowodów (art. 7 KPK).

Sąd w zakresie postępowania odwoławczego, podtrzymał ocenę Sądu I instancji, że opinia grafologiczna z dnia 11 sierpnia 2016 r. została sporządzona w sposób rzetelny, jest jasna, pełna i spójna. Biegły sądowy miał również dostęp do innych dokumentów, na których oskarżeni się podpisywali. Z protokołów z postępowania cywilnego w sądzie niższej instancji, Sąd Okręgowy wywnioskował, że w dniu 10 stycznia 2017 r., obaj oskarżeni zostali uprzedzeni o odpowiedzialności karnej, odebrano od nich przyrzeczenie, a następnie – przesłuchano ich w charakterze świadków⁵.

Innym przykładem jest wyrok Sądu Rejonowego w Giżycku z dnia 25 maja 2023 r., sygn. akt II K 228/21. Mimo, że doszło do popełnienia przestępstwa składania fałszywych zeznań, wynikających z art. 233 § 1 KK, to Sąd uwzględnił przepis § 1a, zakładający, że osoba składa fałszywe zeznania w celu uchronienia się od odpowiedzialności karnej. Tym samym Sąd uniewinnił oskarżonego od zarzucanych mu czynów. Natomiast kosztami postępowania obciążył Skarb Państwa.

Sprawa dotyczyła złożenia poświadczenia nieprawdy przez oskarżonego najpierw w Komendzie Powiatowej Policji w Giżycku w dniu 26 października 2017 r., a później – przed Sądem Rejonowym w Giżycku,  II Wydziale Karnym w dniu 15 kwietnia 2019 r., po uprzednim złożeniu przyrzeczenia, w myśl art. 187 i 188 § 1-3 KPK. Zarówno na Policji, jak i w Sądzie, oskarżony poświadczył nieprawdę, że nie nabył od spółki żadnej łodzi. W rzeczywistości nabył on dwie łodzie od spółki, dopuszczając się czynu z art. 116 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Czyn ten polegał na rozpowszechnianiu „cudzego utworu” w wersji oryginalnej, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej⁶.  

Sąd, wydając takie orzeczenie, nie miał wątpliwości, że oskarżony dopuścił się czynu z art. 233 § 1 KK. Niemniej jednak przepis § 1a dodatkowo wzmocnił prawo obywatela do obrony w myśl art. 42 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 6 KPK. Powołał się także m.in. na postanowienie SN z 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt IV KK 264/21, które wskazuje, że świadek nie popełnia przestępstwa z § 1 lub 1a w sytuacji obawy przed narażeniem siebie na odpowiedzialność karną i w granicach własnej odpowiedzialności karnej. Sąd wskazał, że oskarżony nie chciał doprowadzać do dalszej niekorzyści dla siebie, szczególnie, że miał świadomość możliwości popełnienia paserstwa nieumyślnego, w myśl art. 292 § 1 i 2 KK⁷.

Przypisy

1. Ks. J. Syryjczyk, Krzywoprzysięstwo w systemie kanonicznego prawa karnego, Prawo Kanoniczne, 34 (1991) nr 1-2, Warszawa 1991, s. 121 i 123.
2. Krzywoprzysięstwo – kłamstwo, które może kosztować 8 lat życia, https://kruczek.pl/krzywoprzysiestwo-jakie-kary-za-nie-groza/ [dostęp: 28.03.2026 r.]
3. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 1872 ze zm.).
4. IV Ka 820/19 – wyrok z uzasadnieniem Sąd Okręgowy w Poznaniu z 2019-11-19, https://orzeczenia.poznan.so.gov.pl/content/$N/153510000002006_IV_Ka_000820_2019_Uz_2019-12-05_001 [dostęp: 28.03.2026 r.]
5. Ibidem.
6. II K 228/21 – wyrok Sąd Rejonowy w Giżycku z 2023-05-25, https://orzeczenia.ms.gov.pl/content/$N/150515100001006_II_K_000228_2021_Uz_2023-05-25_001 [dostęp: 30.03.2026 r.]
7. Ibidem.