Art. 60 kodeksu karnego – na czym polega nadzwyczajne złagodzenie kary?

01 kwi Art. 60 kodeksu karnego – na czym polega nadzwyczajne złagodzenie kary?

Czym jest instytucja nadzwyczajnego złagodzenia kary?

Nadzwyczajne złagodzenie kary jest pojęciem ugruntowanym w Kodeksie karnym. W uchwale Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 1971 r. (VI KZP 7/71), można znaleźć wykładnię tego pojęcia. Sędziowie SN wskazali, że: „Nadzwyczajne złagodzenie kary dotyczyć może tylko przewidzianej w przepisie kary pozbawienia wolności i polega na wymierzeniu zamiast niej kary ograniczenia wolności, z pozostawieniem obligatoryjnej — kumulatywnie występującej — kary grzywny”. Zgodnie z poprzednio obowiązującą ustawą – Kodeksem karnym z 1969 roku – nadzwyczajne złagodzenie kary dotyczy wyłącznie kary pozbawienia wolności¹.

Nadzwyczajne złagodzenie kary występuje pod skrótem NZK albo nazywana jest tzw. „sześćdziesiątką”, ponieważ ta instytucja została opisana w art. 60 ustawy z 1997 r. – Kodeks karny (dalej: KK). Sąd może zastosować tę instytucję w określonych sytuacjach: 

– w wypadkach określonych w ustawie,

– wobec młodocianego – kiedy przemawiają względy wychowawcze, 

– w uzasadnionych przypadkach – szczególnie kiedy kara, nawet ta najniższa, mogła by być niewspółmiernie surowa. 

Uzasadnionymi przypadkami mogą być: pojednanie się ze sprawcą, naprawienie szkody lub próba jej naprawnienia, ustalony wspólnie sposób naprawienia szkody, czy też sam sprawca – w wyniku zdarzenia – poniósł poważny uszczerbek, w związku z popełnionym przestępstwem². 

Przy nadzwyczajnym złagodzeniu kary, należy się także odnieść do terminu „ustawowego zagrożenia karą”. Pojęcie to występuje zarówno na poziomie języka prawnego, jak i prawniczego. Ustawowe zagrożenie odnosi się do kar, które mają szeroki opis czynu zabronionego. Jednocześnie ustawowe zagrożenie determinuje, czy dana kara będzie nadzwyczajnie złagodzona, czy może nadzwyczajne zaostrzona³.  

Cały przepis art. 60 KK obejmuje paragrafy 1-8. § 1 i 2 wskazują na okoliczności, uprawniające Sąd do zastosowania tej instytucji. § 3 tworzy ulgę dla tzw. „małego świadka koronnego”. Ulga polega na tym, że prokurator może wnioskować o warunkowe zawieszenie wykonania kary jeśli przestępca, który uczestniczył w czynie zabronionym z innymi sprawcami, idzie na współprace z organami ścigania, poprzez podanie informacji o współdziałających w zajściu. § 4  również daje prokuratorowi narzędzia do złożenia wniosku o nadzwyczajne złagodzenie kary lub jej warunkowe zawieszenie wykonania, kiedy sprawca przestępstwa, niezależnie od jego złożonych zeznań, ujawni przed organami ścigania okoliczności niebędące im znane, a są zagrożone karą pozbawienia wolności powyżej 5 lat⁴.  

§ 5 daje możliwość Sądowi warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności wobec sprawcy, który został skazany na karę do 5 lat pozbawienia wolności i jednocześnie spełnia warunki z § 3 i 4. Musi występować uzasadnione domniemanie, że skazany więcej nie popełni takiego przestępstwa w przyszłości. § 6 nakazuje, aby przy nadzwyczajnym złagodzeniu kary, wymierzać ją poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, karę łagodniejszego rodzaju albo odstąpić od jej wymierzenia i w jej miejsce orzec środek karny, kompensacyjny albo przepadek. W pkt 2-5 tego paragrafu wskazane są zasady stosowania tej instytucji w odniesieniu, czy zbrodni , czy występku (w przypadku drugiego typu – są uzależnione także od wymiaru kary pozbawienia wolności). § 7 odwołuje się do adekwatnego stosowania § 6, w sytuacji skazania na karę pozbawienia wolności oraz ograniczenia wolności lub grzywny. § 7a wskazuje na adekwatne stosowanie § 6 pkt 5, gdy czyn zabroniony nie jest zagrożony karą pozbawienia wolności⁵. 

Nadzwyczajne złagodzenie kary – orzecznictwo

Przykładowym orzeczeniem na sytuację nadzwyczajnego złagodzenia kary jest wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 października 2018 r., sygn. akt II AKa 289/18. Sąd Apelacyjny, po rozpoznaniu sprawy oskarżonego, zmienił zaskarżony wyrok, wydany przez Sąd Okręgowy we Wrocławiu (dalej: Sąd I instancji). Sąd Odwoławczy uwzględnił  art. 60 § 6 pkt 2 KK, wskazany w apelacji w I części rozstrzygnięcia. Zasądził karę jednego roku pozbawienia wolności oraz obniżył karę grzywny, ustalając 200 stawek dziennych w wysokości 60 zł każda. Sąd wskazał również, że łączna kara pozbawienia wolności z VI części rozstrzygnięcia, utraciła moc. Została zasądzona nowa kara łączna, uwzględniając okres rzeczywistego pozbawienia wolności w okresie: 31.05-3.08.2017 r. W pozostałych częściach spraw, Sąd utrzymał wyrok w mocy. Zasądzono także, aby oskarżony zapłacił na rzecz Skarbu Państwa, koszty za postępowanie odwoławcze, w tym za obie instancje w wysokości 2580 zł.

W okresie od 2014 – do 31 maja 2017 r. oskarżony uprawiał plantację konopi (tzw. marihuany) w znacznej ilości. Przeznaczona była na handel, w celu uzyskania korzyści majątkowej. Ponadto był właścicielem nielegalnych narzędzi do wytwarzania, przetwarzania  i przerobu środków odurzających. W dniu 31 maja 2017 r.  posiadał przy sobie tzw. marihuanę, o łącznej masie 1.407,94 grama oraz substancję psychotropową – amfetaminę – o masie 0,34 grama.

Sąd I instancji, w części I-ej rozstrzygnięcia, skazał sprawcę na karę jednego roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności i na karę grzywny 400 stawek  dziennych o wartości 60 zł każda. W części VI rozstrzygnięcia skazanemu ogłoszono karę łączną jednego roku i 6 miesięcy pozbawienia wolności.

Sąd Odwoławczy wskazał, że przepis art. 53 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii określa, że przestępstwo to jest zagrożone karą kumulatywną pozbawienia wolności i grzywny, na czas nie krótszy niż 3 lata. 

Sankcja za przestępstwo z art. 63 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, to kara od 6 miesięcy do lat 8. Stosując art. 60 § 6 pkt 2 KK,  można wybrać jedną z form złagodzenia kary i wymierzyć karę pozbawienia wolności niższą od 1/3 dolnej granicy ustawowego zagrożenia. Jednocześnie zachowuje się obligatoryjnie grzywnę, orzekaną na podstawie zasad ogólnych. Sąd II instancji zgodził się ze stanowiskiem obrońców, że Sąd Okręgowy powinien był orzec albo karę jednego roku pozbawienia wolności i takiej samej kary łącznej albo mógł wydać wyrok jednego roku pozbawienia wolności i karę łączną również jednego roku pozbawienia wolności, ale już z warunkowym zawieszeniem jej wykonania. Sąd uwzględnił nienaganność zachowania oskarżonego przed popełnieniem przestępstwa. Ze względu na to, że z VI części rozstrzygnięcia, kara łączna utraciła moc, Sąd II instancji skorzystał z zasady absorpcji i wymierzył nową karę łączną oskarżonemu. Sąd Odwoławczy wziął pod uwagę, że Sąd Okręgowy zastosował nadzwyczajne złagodzenie kary, ale w jego ocenie, wymierzona kara była rażąca i niewspółmiernie surowa⁶.

Przypisy

1.  J. Raglewski, Kilka uwag w kwestii nadzwyczajnego złagodzenia kary w przypadku ustawowego zagrożenia karą pozbawienia wolności oraz grzywną, Czasopismo prawa karnego i nauk penalnych, Kraków 2008, z.1, s. 254.
2. Kary, nadzwyczajne złagodzenie i obostrzenie, dyrektywy sądowego wymiaru kary, https://prawo.uwr.edu.pl/wp-content/uploads/sites/210/2023/10/Kary_0.pdf [dostęp: 24.03.2026 r.].
3. T. Kaczmarek, Recenzja książki Janusza Raglewskiego, Model nadzwyczajnego złagodzenia kary w polskim systemie prawa karnego. Analiza dogmatyczna w ujęciu materialnoprawnym, Polska Akademia Umiejętności, Prace Prawnicze, nr 8, Kraków 2008, s. 461, Prokuratura i Prawo 6, Warszawa 2010, s. 158.
4. Art. 60. – [Nadzwyczajne złagodzenie kary] – Kodeks karny, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-karny-16798683/art-60 [dostęp: 24.03.2026 r.].
5. Ibidem.
6. Wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 października 2018 r., https://sip.lex.pl/#/jurisprudence/522680374 [dostęp: 24.03.2026 r.]