11 gru Co grozi za nieudzielenie pierwszej pomocy?
W dzisiejszym wpisie omówione zostaną zasady odpowiedzialności karnej za tzw. „nieudzielenie pomocy”. Najczęściej tego rodzaju sprawy występują w związku z wypadkiem drogowym. Powszechność tego rodzaju zdarzeń powinna stanowić dla każdego kierowcy i pasażera przestrogę co do obowiązków ciążących na uczestnikach wypadku oraz świadków zdarzenia. Brak jakiejkolwiek reakcji może zakończyć się postępowaniem karnym. Nie zwalnia z tej odpowiedzialności nawet brak odpowiedniego przeszkolenia.
W niniejszym artykule omówiono najważniejsze kwestie dotyczące obowiązku udzielenia pierwszej pomocy, jaki nakłada na jednostkę ustawodawca.
Kodeks karny a nieudzielenie pierwszej pomocy
Zacznijmy więc od podstawy prawnej, w myśl zasady „Ubi lex, ibi poena” – a zatem „Gdzie prawo, tam kara” – należy egzekwować odpowiedzialność prawną, w tym karną, tylko na postawie obowiązującego prawa i konkretnej normy prawnej znajdującej swe odzwierciedlenie w ustawie lub innym akcie normatywnym powszechnie obowiązującym. O konsekwencjach nieudzielenia pierwszej pomocy stanowi art. 162 Kodeksu karnego, który brzmi:
Art. 162. [Nieudzielenie pomocy]
§ 1. Kto człowiekowi znajdującemu się w położeniu grożącym bezpośrednim niebezpieczeństwem utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu nie udziela pomocy, mogąc jej udzielić bez narażenia siebie lub innej osoby na niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa, kto nie udziela pomocy, do której jest konieczne poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach, w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji lub osoby do tego powołanej.
Z powyższego przepisu wynika, że sprawcą przestępstwa może być każdy, kto zaniechał pomocy w sytuacji zagrożenia życia lub zdrowia drugiego człowieka. Ustawodawca wprowadzając do Kodeksu karnego niniejszy przepis miał zatem na szczególnym względzie ochronę życia i zdrowia (ciężkiego uszczerbku na zdrowiu) ludzi na tyle, aby zdecydować się na penalizację czynu w postaci zaniechania – nieudzielenia pomocy.
Co zatem grozi za nieudzielenie pierwszej pomocy? Twoja bezczynność i bierność mogą skutkować odpowiedzialnością prawną w związku z powyżej przytoczonym art. 162 k.k. Karą za nieudzielenie pomocy jest sankcja w postaci pozbawienia wolności nawet do lat 3. Taka regulacja świadczy o tym, iż jest to występek na gruncie prawa karnego, klasyfikowany jako przestępstwo powszechne.
Czy zawsze muszę podejmować się ratowania poszkodowanego?
Czy mogę odstąpić od udzielenia pierwszej pomocy, gdy nie widzę już ratunku dla osoby ciężko rannej (poszkodowanej)? A co w przypadku, jeśli boję się podjąć czynności o charakterze ratowniczym?
Linia orzecznicza sądów oraz stanowisko doktryny zdają się być jednomyślne. ZAWSZE, z wyjątkiem sytuacji opisanej w § 2 art. 162 k.k., świadek jest zobowiązany do udzielenia pomocy człowiekowi, który znajduje się w sytuacji zagrażającej bezpośrednio utratą jego życia albo ciężkim uszczerbkiem na jego zdrowiu.
Dla potwierdzenia powyższego stwierdzenia warto przeanalizować tezę, jaką formułuje Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 6 listopada 2014 r., która dotyczy przestępstwa z art. 162 § 1 k.k. a ustaleniem, czy działanie, którego sprawca zaniechał, rzeczywiście przyniosłoby ratunek:
„Dla bytu przestępstwa z art. 162 § 1 k.k. nieistotne jest zagadnienie, czy działanie, którego sprawca zaniechał, rzeczywiście przyniosłoby ratunek. Decydujące jest, że sprawca widząc utrzymujące się lub nawet pogłębiające zagrożenia dla życia lub zdrowia człowieka, nie podejmuje wszelkich dostępnych środków mogących uchylić lub choćby pomniejszyć wspomniane zagrożenia.” (wyrok SA we Wrocławiu z 6.11.2014 r., II AKa 321/14, LEX nr 1621278).
Jak wynika z przytoczonego fragmentu uzasadnienia, subiektywna ocena sprawcy jego skutecznej (bądź nie) realizacji pomocy nie ma znaczenia dla wyłączenia zastosowania art. 162 § 1 k.k., gdyż jako wartość nadrzędną stawia się życie i zdrowie człowieka. Nie ma zatem przesłanek ku temu, aby odstąpić od wymierzenia kary człowiekowi, który ze strachu lub innych pobudek wewnętrznych nie podjął bez nieuzasadnionej przyczyny pierwszej pomocy w sytuacji tego wymagającej.
Podsumowując: Warto znać nie tylko swoje prawa, ale również obowiązki. Udzielenie pierwszej pomocy osobie znajdującej się w bezpośrednim zagrożeniu utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu stanowi obowiązek nie tylko moralny, ale również prawny.