Czym jest skarga kasacyjna?

09 lut Czym jest skarga kasacyjna?

Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, przysługującym w wypadkach przewidzianych w ustawie, od prawomocnych orzeczeń sądu II instancji. Funkcjonuje głównie w celu ochrony interesu publicznego. Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia, czyli środkiem prawnym (remedium iuris) zmierzającym do uchylenia lub zmiany czynności decyzyjnej organu procesowego. Ukształtowanie kasacji jest powiązane z powierzeniem Sądowi funkcji strażnika jednolitości wykładni i orzecznictwa. W tym wypadku podstawowa funkcja wymiaru sprawiedliwości polegająca na badaniu prawidłowości zaskarżonego orzeczenia zostaje wyparta przez funkcję ściśle kontrolną w płaszczyźnie prawnej¹.

Należy wspomnieć, że w polskim porządku prawnym istnieją trzy rodzaje „kasacji” – kasacja w postępowaniu karnym, skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym i postępowaniu administracyjnym. Skarga kasacyjna najczęściej kojarzona jest ściśle jako instrument prawa cywilnego, dlatego w niniejszym artykule właśnie ten wyjątkowy rodzaj skargi zostanie szerzej omówiony.

Co jest celem skargi kasacyjnej?

Celem skargi jest kontrola prawidłowości przez Sąd Najwyższy orzeczeń sądów niższej instancji, rozstrzygających sprawę co do meritum (wyroków oraz postanowień), jak również od niektórych orzeczeń formalnych – postanowień w przedmiocie odrzucenia pozwu albo umorzenia postępowania. Sąd Najwyższy nie rozpoznaje po raz trzeci sprawy cywilnej, lecz wyłącznie rozpoznaje skargę kasacyjną, poddając kontroli orzeczenia sądu II instancji z perspektywy legalności i zasadności. Kontrola ta stanowi główny sposób sprawowania przez SN nadzoru judykacyjnego, czyli nadzoru nad orzecznictwem sądów powszechnych. 

Skarga kasacyjna razem ze skargą o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia i skargą o wznowienie postępowania należą do nadzwyczajnych środków zaskarżenia, służących kontroli legalności prawomocnych orzeczeń sądowych.

Zdaniem samego Sądu Najwyższego, „Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój prawa i jurysprudencji”². Sąd Najwyższy pełni rolę sądu prawa, a nie sądu faktu, zaś instytucję kasacji określa się mianem sądu o sądzeniu.

Dopuszczalność skargi kasacyjnej

Dopuszczalność skargi kasacyjnej wymaga spełnienia trzech czynników w postaci:

1. prawomocności kwestionowanego rozstrzygnięcia;
2. wyczerpania dwuinstancyjnego postępowania przed sądami powszechnymi;
3. zaskarżenie odnosić musi się do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie.

Współczesny model skargi kasacyjnej w polskim porządku prawnym

Polski ustawodawca – zarówno przedwojenny, jak i współczesny – przyjął instytucję skargi kasacyjnej, gdzie elementy obydwu modeli środków zaskarżenia, kasacyjnego i rewizyjnego, przenikają się. Kasacja nie występuje w Polsce w klasycznej postaci, lecz mamy do czynienia z modelem mieszanym. Współczesny ustawodawca konsekwentnie posługuje się terminem „skarga kasacyjna”, co stanowi nawiązanie do przedwojennej terminologii oraz uwidacznia i akcentuje, że kasacji dokonuje SN, a strona jedynie występuje o kasację orzeczenia. Od skarżącego oczekuje się precyzyjnego wskazania przyczyn naruszenia prawa³.

Skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym

Skarga kasacyjna przysługuje od wydanych przez sąd II instancji następujących orzeczeń: 

1) wyroku; 

2) postanowienia;

Termin do wniesienie skargi kasacyjnej

Skargę kasacyjną do Sądu Najwyższego wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie, w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem stronie skarżącej. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli strona zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem – od chwili doręczenia orzeczenia stronie⁴.

Przymus adwokacki

W postępowaniu ze skargi obowiązuje przymus adwokacki. Wprowadzenie przymusu adwokackiego uzasadnione jest tym, iż kontrola zaskarżonego orzeczenia w ramach postępowania ze skargi kasacyjnej dotyczy wyłącznie kwestii natury prawnej, często o bardzo złożonym charakterze. 

Zgodnie z treścią art. 87¹ § 1 k.p.c., w postępowaniu przed SN obowiązuje zastępstwo stron przez adwokatów. Zastępstwo to dotyczy także czynności procesowych związanych z postępowaniem przed SN, podejmowanych przed sądem niższej instancji. Na mocy art. 87¹ § 2 k.p.c. przymus adwokacki nie obowiązuje w postępowaniu o zwolnienie od kosztów oraz o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Zgodnie z § 3 tegoż artykułu przepisu § 1 nie stosuje się, gdy zastępstwo procesowe Skarbu Państwa jest wykonywane przez Prokuratorię Generalną Skarbu Państwa⁵.

Przypisy

1.  J. Gudowski, w: J. Gudowski, System PrProc, t. III, cz. 2, s. 903 i n.
2. post. SN z 6.2.2019 r., IV CSK 324/18, Legalis
3. P. Rylski, A. Olaś (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz, wyd. 4, 2025
4. Artykuł 3985 Kodeksu postępowania cywilnego; https://sip.lex.pl/#/act/16786199/444406817/kodeks-postepowania-cywilnego?keyword=skarga%20kasacyjna%20termin%20398&searchPit=2026-02-06&unitId=passage_608945
5. A. Góra-Błaszczykowska, Środki zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Komentarz do art. 367-42412 KPC, wyd. 1, 2020