Czym prawnie jest obraza uczuć religijnych?

15 sty Czym prawnie jest obraza uczuć religijnych?

Obraza uczuć religijnych – definicja doktrynalna i regulacja prawna.

Obraza uczuć religijnych to sytuacja nierzadko spotykana we współczesnym świecie. Bardzo często ludzie uznają takie zachowanie za „nieszkodliwe społecznie”.  Należy się jednak zastanowić: ,,Czym właściwie jest obraza uczuć religijnych, jaki ma stopień społecznej szkodliwości oraz jakie wiążą się z nią konsekwencje?’’

Obraza uczuć religijnych w doktrynie rozumiana jest jako rodzaj zachowania, które w ocenie wyznawców danej religii uznawane jest za poniżające, uwłaczające czy nawet obelżywe. Głównym punktem ataków jest obrażanie przedmiotów czci albo też miejsc kultu religijnego. Obrażanie uczuć religijnych może przybrać wieloraki charakter: słowny, za pomocą obrazów, gestów czy też pisemny¹.

W polskim prawie karnym, obraza uczuć religijnych została ujęta w art. 196 KK. Przepis ten stanowi, że: Kto obraża uczucia religijne innych osób, znieważając publicznie przedmiot czci religijnej lub miejsce przeznaczone do publicznego wykonywania obrzędów religijnych, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2². Przepis ten wskazuje, że zawarty w nim czyn zabroniony będzie zakwalifikowany jako występek. 

Obraza uczuć religijnych – przypadki w Polsce i na świecie.

W Polsce można wskazać  kilka przykładów obrazy uczuć religijnych.  Jednym z nich była sytuacja na terenie województwa opolskiego z 2025 roku. Wówczas nieznany sprawca wykradał figurki i obrazy z przydrożnych kapliczek, a w ich miejsce umieszczał karykatury świętych. Postępowanie karne mogłoby być prowadzone w przedmiocie znieważenia przedmiotów czci religijnej (a w konsekwencji – również obrazy uczuć religijnych wynikających z art. 196 KK). W tej sprawie finalnie poprzednie obrazy zaczęły wracać „niespodziewanie” na swoje miejsca³. 

Kolejnym przykładem jest uznanie obrazy uczuć religijnych, której dopuściła się Dorota Rabczewska (Doda). Oskarżona miała stwierdzić w „Dzienniku.pl”, że: „ przekonują ją bardziej odkrycia naukowe, a nie to co zostało napisane przez kogoś naprutego winem i palącym jakieś zioła”. Wskutek zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa, wszczęto postępowanie karne, ze względu na wyszydzenie Pisma Świętego. Sąd Rejonowy dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie, III Wydział Karny uznał oskarżoną za winną obrazy uczuć religijnych i wymierzył jej karę grzywny. Tą decyzję ogłosił w wyroku z dnia 16 stycznia 2012 r. (sygn. akt III K 416/10). Apelację o czyn z art. 196 KK rozpatrywał Sąd Okręgowy w Warszawie, X Wydział Karny Odwoławczy, który w wyroku z 18 czerwca 2012 r. (sygn. akt X Ka 496/12) podtrzymał decyzję sądu I instancji⁴.

Kolejnym przykładem jest sprawa którą prowadziła Kancelaria Zalewski. W nocy
z 1 na 2 października 2023 roku doszło do aktu profanacji i obrazy uczuć religijnych. W Strzegomiu na Dolnym Śląsku dwaj młodzi mężczyźni wdarli się na teren Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety i wynieśli z groty figurę Matki Bożej. Następnie powiesili ją na rusztowaniu przy klasztorze niczym wisielca na stryczku. Siostry zauważyły drastyczny obrazek nad ranem. Zgłosiły sprawę na policję, a ta rozpoczęła dochodzenie. Szybko zatrzymano 17- i 18-latka, którzy przyznali się do winy. Sprawa miała zaskakujący finał, o którym można przeczytać pod tym linkiem: https://www.gosc.pl/doc/8737439.Miedzy-sprawiedliwoscia-a-milosierdziem-Co-sie-stalo-po

Innym, równie kontrowersyjnym przypadkiem jest sprawa znieważenia szopki bożonarodzeniowej. Całe zdarzenie nie wydarzyło się w Bolesławcu. Przypadek ten miał miejsce w grudniu 2025 r. Wówczas Policja otrzymała zgłoszenie, że figurka Jezusa zawisła na sznurze. Według analiz służb, figurka Jezusa została wykradziona z szopki bożonarodzeniowej, znajdującej się na Rynku w Bolesławcu. Finalnie postępowanie nie było prowadzone pod kątem obrazy uczuć religijnych (z art. 196 KK), ale pod kątem nieobyczajnego wybryku (z art. 140 KW)⁵.

Ministerstwo Sprawiedliwości dnia 5.01.2026 r. ogłosiło prace nad zmianą sankcji
za obrazę uczuć religijnych. Z kodeksu karnego miałaby być uchylona kara pozbawienia wolności za to przestępstwo. Pozostałyby jedynie kary grzywny oraz ograniczenia wolności. Czynnikiem inicjującym nowy kierunek legislacyjny jest wyrok wydany przez Europejski Trybunał Praw Człowieka w sprawie Doroty Rabczewskiej (Dody) przeciwko Polsce⁶.

Obraza uczuć religijnych ma olbrzymi ładunek emocjonalny. Dla jednych dany czyn może nie mieć żadnego znaczenia, dla innych może to być uznany za świętokradztwo, równe pogwałceniu podstawowych wartości. Bagatelizacja takich sytuacji może przyczyniać
się do dalszego „przekraczania granic”, testując, na ile mogą sobie pozwolić na obrazę czy to grup religijnych czy przedmiotów bądź miejsc kultu.

Przypisy:

1. A. Wierzbicka, Obraza uczuć religijnych – jak ją wywołać?, Warszawa 2012, s.11.
2.  Art. 196 – [Obraza uczuć religijnych] – Kodeks karny, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-karny-16798683/art-196 [dostęp: 8.01.2026 r.]
3. S. Kulik, Giną figurki i obrazy z przydrożnych kapliczek. W ich miejsce pojawiają się karykatury świętych, https://fakty.tvn24.pl/fakty-po-poludniu/gina-figurki-i-obrazy-z-przydroznych-kapliczek-w-ich-miejsce-pojawiaja-sie-karykatury-swietych-st8244133 [dostęp: 11.01.2026 r.]
4.  Wyrok z dnia 6 października 2015 r., sygn. akt SK 54/13, https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20150001632/T/D20151632TK.pdf [dostęp: 11.01.2026 r.]
5. K. Kwiatek, Szokująca egzekucja dzieciątka Jezus w Bolesławcu. Lalka zawisła na sznurze. Sprawa bulwersuje, co dalej?, https://gazetawroclawska.pl/szokujaca-egzekucja-dzieciatka-jezus-w-boleslawcu-lalka-zawisla-na-sznurze-sprawa-bulwersuje-co-dalej/ar/c1p2-28324029 [dostęp: 14.01.2026 r.]
6. Ibidem.