20 sty Kary grzywny – co warto wiedzieć?
Grzywna bywa nazywana karą najmniej dotkliwą dla skazanego. Czym właściwie jest owa „grzywna”? Kiedy należy ją uregulować, w jakiej wysokości jest wymierzana? Co grozi za nieuregulowanie grzywny w terminie? Czy można rozłożyć grzywnę na raty? O tym w poniższym wpisie.
Kodeks karny a grzywna
Obowiązujący obecnie Kodeks Karny w katalogu kar wyróżnia:
1) grzywnę;
2) ograniczenie wolności;
3) pozbawienie wolności;
4) dożywotnie pozbawienie wolności1.
Po pierwsze warto podkreślić, że karę grzywny wymierza się w stawkach dziennych, określając przy tym liczbę stawek oraz wysokość jednej stawki. Stawka dzienna jest stosowana, w celu przeliczenia grzywny w przypadku zaliczenia zatrzymania lub tymczasowego aresztowania na poczet kary wyrażonej w pieniądzu. Stawka dzienna będzie miała również znaczenie jeśli skazany nie uiści grzywny w terminie i zajdzie potrzeba zamiany kary. Istotne jest również to, że co do zasady najniższa liczba stawek wynosi 10, zaś najwyższa 540. Stawka dzienna nie może być niższa od 10 złotych, ani też przekraczać 2000 złotych. Grzywnę jaką skazany będzie musiał uiścić oblicza się jako iloczyn stawka dzienna x liczba stawek dziennych = grzywna wyrażona w pełnych złotych.
Art. 33 Kodeksu karnego jasno określa wysokość kary pieniężnej dla poszczególnych przestępstw zagrożonych zarówno grzywną, jak i karą pozbawienia wolności. Ustalając stawkę dzienną, sąd bierze pod uwagę dochody sprawcy, jego warunki osobiste, rodzinne, stosunki majątkowe i możliwości zarobkowe2.
Kara grzywny zamiast pozbawienia wolności może zostać orzeczona nawet jeśli przepis karny tego nie przewiduje. Art. 37a kodeksu karnego daje możliwość sędziemu orzeczenia poniżej ustawowego progu zagrożenia karnego tj. karę grzywny lub karę ograniczenia wolności (najczęściej: prace społeczne) zamiast pozbawienia wolności. Stanie się tak, gdy sąd dojdzie do przekonania, że w danym przypadku orzeczona kara pozbawienia wolności nie byłaby większa niż rok i spełnione są przesłanki szczególne. Obrońca w procesie karnym może wskazywać sądowi na potrzebę orzeczenia kary grzywny w miejsce wyłącznie zapisanej w ustawie kary pozbawienia wolności.
Karę grzywny spotkać można również m.in. w Kodeksie wykroczeń (tj. art. 24 k.w.3) lub Kodeksie postępowania cywilnego (art. 886 k.p.c.4). Grzywna nie jest więc „wyłącznie” instrumentem prawa karnego sensu stricto, występuje też na gruncie chociażby prawa cywilnego.
Instytucja grzywny w wyroku nakazowym
Wyrok nakazowy to taki, który zapada na posiedzeniu, bez udziału stron. Na grzywnę może zostać skazana osoba, która dopuściła się czynu zabronionego, a Sąd zdecydował się wymierzyć jej za to karę. Wyrok nakazowy orzekający zapłatę grzywny wysyłany jest do oskarżonego (obwinionego w postępowaniu wykroczeniowym) pocztą. W sprawach, w których prowadzono dochodzenie, sąd może w wypadkach pozwalających na orzeczenie kary ograniczenia wolności lub grzywny wydać wyrok nakazowy – jeżeli na podstawie zebranych dowodów okoliczności czynu i wina oskarżonego nie budzą wątpliwości. Najczęstszym przypadkiem są obecnie wyroki nakazowe wydawane w sprawach o wykroczenia drogowe (np. w sprawach dot. przekroczenia prędkości, związanych z odmową przyjęcia mandatu, itp.).
Słowem wyjaśnienia, od wyroku nakazowego przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu, który należy wnieść w terminie 7 dni od doręczenia poczty. Osoba, która odebrała wyrok nakazowy może ustanowić obrońcę. Adwokat może wnieść sprzeciw w imieniu strony postępowania karnego.
Wyrok nakazowy doręcza się również pokrzywdzonemu przestępstwem. Również pokrzywdzony może wnieść sprzeciw od wyroku nakazowego np. gdy uważa, że wymierzona kara jest zbyt niska lub gdy chce, żeby oskarżony (obwiniony) stanął przed sądem na rozprawie. Adwokat może reprezentować pokrzywdzonego jako pełnomocnik oskarżyciela posiłkowego.
W kontekście stosunku wyroku nakazowego do kary grzywny warto wspomnieć, że można za jego pomocą orzec karę ograniczenia wolności lub grzywnę w wysokości do 200 stawek dziennych albo do 200 000 złotych. (art. 502 § 1 k.p.k.5). Sąd może również na posiedzeniu wydać wyrok nakazowy w sprawach o wykroczenia, w których wystarczające jest wymierzenie nagany, grzywny albo kary ograniczenia wolności6.
Czy osoba skazana na karę grzywny jest osobą niekaraną wedle KRK?
Uznanie za osobę niekaraną jest niekiedy wymogiem stawianym przed osobami, które ubiegają się o konkretne stanowisko, gdzie niezbędne jest wykazanie swojej niekaralności. Wtenczas rodzi się pytanie, czy kara grzywny widnieje w odpowiednim rejestrze karnym, a więc czy dyskwalifikuje daną osobę do aplikowania na konkretne stanowisko pracy. Przeważnie ukaranie za wykroczenie nie wiąże się z wpisem do Krajowego Rejestru Karnego, więc nie ma żadnych przeciwwskazań, aby uzyskać zaświadczenie z KRK z adnotacją „Nie figuruje w kartotece karnej Krajowego Rejestru Karnego”. Taka osoba uważana jest za niekaraną i może składać oświadczenia, iż nie była karana za przestępstwa – jednak nie za wykroczenia! Pojęciem „przestępstwa” określamy zbrodnie
i występki. Wykroczenia zaś, to w myśl Kodeksu karnego „czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych albo powyżej 5000 złotych […]” (art. 7 k.k.7). Osoba wyłącznie skazana na karę grzywny w postępowaniu wykroczeniowym nie jest wpisywana do Krajowego Rejestru Karnego.
Zatarcie kary grzywny
W razie skazania na grzywnę zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. W razie odstąpienia od wymierzenia kary, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia8.
Zastępcza kara ograniczenia wolności za grzywnę
Skazanego na grzywnę sąd wzywa do jej uiszczenia w terminie 30 dni, a w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu Sąd ściąga grzywnę w drodze egzekucji.
Jeżeli egzekucja grzywny nieprzekraczającej 120 stawek dziennych okaże się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd może zamienić grzywnę na pracę społecznie użyteczną – pracę społecznie użyteczną określa się w miesiącach oraz ustala wymiar godzin pracy od 20 do 40 godzin w stosunku miesięcznym.
Jeżeli egzekucja grzywny okazała się bezskuteczna lub z okoliczności sprawy wynika, że byłaby ona bezskuteczna, sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności, gdy:
1) skazany oświadczy, że nie wyraża zgody na podjęcie pracy społecznie użytecznej albo uchyla się od jej wykonania, lub;
2) zamiana grzywny na pracę społecznie użyteczną jest niemożliwa lub niecelowa.
Zastępcza kara pozbawienia wolności za grzywnę
Zgodnie z art. 65 § 1 kodeksu karnego wykonawczego jeżeli skazany uchyla się od odbywania kary ograniczenia wolności (np. orzeczonej w zamian grzywny), Sąd zarządza wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności. Rygoru tego można uniknąć, jednak potrzebna jest aktywność na etapie wykonania wyroku np. poprzez ustanowienia obrońcy w postępowaniu wykonawczym. Skazany może upoważnić adwokata do obrony, celem uniknięcia odbywania kary pozbawienia wolności orzeczonej w miejsce niewykonanej grzywny.
Z powyższych rozważań jasno wynika, że kary grzywny nie warto lekceważyć, ponieważ brak jej uiszczenia w odpowiednim terminie prowadzi do negatywnych konsekwencji.
Przypisy
- Art. 32 Kodeksu karnego [Katalog kar] – https://sip.lex.pl/#/act/16798683/444640822?directHit=true&directHitQuery=32%20kk&unitId=32&searchPit=2026-01-16
- Art. 33 Kodeksu karnego [Grzywna. Granice kary] – https://sip.lex.pl/#/act/16798683/444640822?directHit=true&directHitQuery=33%20kk&unitId=33&searchPit=2026-01-16
- Art. 24 Kodeksu wykroczeń [Grzywna] – https://sip.lex.pl/#/act/16788218/444640823?directHit=true&directHitQuery=24%20kodeks%20wykrocze%C5%84&unitId=24&searchPit=2026-01-16
- Art. 886 Kodeksu postępowania cywilnego [Grzywna] – https://sip.lex.pl/#/act/16786199/444406816?directHit=true&directHitQuery=886%20kpc&unitId=886&searchPit=2026-01-16
- Art. 502 § 1 Kodeksu postępowania karnego [Maksymalna kara] – https://sip.lex.pl/#/act/16798685/444078848?directHit=true&directHitQuery=502%20kpk&unitId=502&searchPit=2026-01-16
- Art. 93 Kodeksu w sprawach o wykroczenia [Wyrok nakazowy] – https://sip.lex.pl/#/act/16911555/444640826?directHit=true&directHitQuery=93%20kodekspost%C4%99powania%20w%20sprawach%20o%20wykroczenia&unitId=93&searchPit=2026-01-16
- Art. 7 Kodeksu karnego [Kwalifikacja przestępstw. Zbrodnia i występek] – https://sip.lex.pl/#/act/16798683/444640822?directHit=true&directHitQuery=7%20kk&unitId=7&searchPit=2026-01-16
- Art. 107 § 4a i § 5 Kodeksu karnego [Przesłanki zatarcia skazania] – https://sip.lex.pl/#/act/16798683/444640822?directHit=true&directHitQuery=107%20kk&unitId=107&searchPit=2026-01-16