Paserstwo – co to jest i jakie są konsekwencje prawne?

23 mar Paserstwo – co to jest i jakie są konsekwencje prawne?

Definicja paserstwa

Paserstwo jest to jeden z rodzajów przestępstw przeciwko mieniu i polega na nabyciu, przyjęciu, pomocy w zbyciu, ale i również ukryciu pozyskanej rzeczy w wyniku czynu zabronionego. Przedmiotem paserstwa mogą być rzeczy kradzione, w formie łapówek, a także zapłata za dokonanie przestępstwa na polecenie innej osoby. Paserstwo może przybierać dwie formy: umyślne oraz nieumyślne¹. Doktryna i judykatura opiera się na definicjach kodeksowych paserstwa. Art. 291 KK wskazuje na przestępstwo paserstwa umyślnego, natomiast art. 292 KK wskazuje przestępstwo paserstwa nieumyślnego. Niżej wymienione przepisy brzmią następująco:

Art. 291 KK

§ 1. Kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

§ 2. W wypadku mniejszej wagi, sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Art. 292 KK

§ 1. Kto rzecz, o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego, nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2.

§ 2. W wypadku znacznej wartości rzeczy, o której mowa w § 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5².

Oprócz Kodeksu karnego, można znaleźć również wzmiankę na temat paserstwa w Kodeksie wykroczeń. Znajduje się w art. 119 i 122 KW, które stanowią:

Art. 119 KW

§ 1. Kto kradnie lub przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą, jeżeli jej wartość nie przekracza 800 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

§ 2. Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo są karalne.

§ 3. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 dopuścił się go na szkodę osoby najbliższej, ściganie następuje na żądanie pokrzywdzonego.

§ 4. W razie popełnienia wykroczenia określonego w § 1, można orzec obowiązek zapłaty równowartości ukradzionego lub przywłaszczonego mienia, jeżeli szkoda nie została naprawiona.

Art. 122 KW

§ 1. Kto nabywa mienie, wiedząc o tym, że pochodzi ono z kradzieży lub z przywłaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeżeli wartość mienia nie przekracza 800 złotych, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny.

§ 2. Kto nabywa mienie, o którym na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że zostało uzyskane za pomocą kradzieży lub przywłaszczenia, lub pomaga do jego zbycia albo w celu osiągnięcia korzyści majątkowej mienie to przyjmuje lub pomaga do jego ukrycia, jeżeli wartość mienia nie przekracza 800 złotych, podlega karze grzywny albo karze nagany.

§ 3. Usiłowanie wykroczenia określonego w § 1 oraz podżeganie do niego i pomocnictwo są karalne³.

W Kodeksie karnym skarbowym również można znaleźć przepisy dotyczące paserstwa. Są to np. art. 65 KKS, dotyczący paserstwa akcyzowego czy art. 91 KKS, dotyczący paserstwa celnego⁴.

Paserstwo jest zaliczane do tzw. przestępstw przepołowionych. To znaczy, że paserstwo o wartości do 800 zł, stanowi jedynie wykroczenie w myśl art. 122 KW. Aby stwierdzić, że dany podmiot podlega osądzeniu za przestępstwo paserstwa, musi zaistnieć jego przedmiot, czyli rzecz uzyskana z tego czynu zabronionego. Podmiot popełniający to przestępstwo, według ustawodawcy, nie musi się wyróżniać charakterystycznymi cechami⁵.

Kiedy spełniane są okoliczności paserstwa nieumyślnego?

Wiele osób zastanawia się, czy w sytuacji popełnienia przestępstwa paserstwa nieumyślnego, można to w sądzie udowodnić? Tutaj, na korzyść takiego podmiotu, przemawia zarówno art. 292 KK wyżej wspominany, ale i właściwa pomoc prawna adwokata.

Ważne jest aby obrońca, w trakcie rozprawy sądowej, potrafił prawidłowo wskazać, że oskarżony powinien lub mógł przypuszczać, że nabywana przez niego rzecz, pochodzi z czynu zabronionego, a wtedy wymiar kary będzie dużo niższy aniżeli za przestępstwo umyślne⁶.

Paserstwo – orzecznictwo

Jednym z orzecznictw jest wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze, III Wydział Karny z dnia 19 stycznia 2024 r., sygn. akt III K 59/23.

Sprawczyni przyjęła rzecz, pochodzącą z popełnionego czynu zabronionego i została ukarana w myśl przepisu art. 291 § 1 KK (paserstwa umyślnego).

W dniu 7 lipca 2021 r. sprawca rozboju ukradł poszkodowanemu bezprzewodowy głośnik, który spodobał się oskarżonej o paserstwo, będącej na miejscu zdarzenia. Wymusił naposzkodowanym, przy użyciu noża, oddanie głośnika, a następnie przekazał przedmiot oskarżonej. Jeszcze tego samego dnia zostali zatrzymani przez patrol Policji. Funkcjonariusze po przejrzeniu kartotek stwierdzili, że oskarżona była już sądzona czterokrotnie.

W dniu 19.01.2024 r. Sąd wydał wyrok:

– uznał oskarżoną winną i skazał na 10 miesięcy ograniczenia wolności w postaci wykonania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym,

– uznał na poczet niniejszej kary okres jej zatrzymania w czasie od 7.07.2021 r. o godz. 22:10 do 8.07.2021 r. do godz. 14:01.

Po przeanalizowaniu materiału dowodowego, Sąd, wydając wyrok, uznał, że wina oskarżonej nie budziła wątpliwości. Sąd, z uwagi na fakt, że wartość skradzionego przedmiotu była niższa niż 800 zł (art. 122 § 1 KW), uznał, że jej zachowanie wyczerpuje znamiona występku – wypadku mniejszej wagi – wynikającego z art. 291 § 2 KK⁷.

Przykładowym orzeczeniem za paserstwo nieumyślne, wynikające z art. 292 § 1 KK jest wyrok Sądu Rejonowego w Toruniu z dnia 13 listopada 2020 r., sygn. akt II K 598/20.

W dniu 8.12.2019 r. właściciel garażu przypadkowo spotkał osobę, która poprosiła go o wynajęcie jego garażu, za 500 zł, celem ukrycia rzeczy przez tydzień. Właściciel garażu przyjął rzeczy od nieznajomego bez świadomości ich pochodzenia. Wstawił do swojego garażu mienie, tj. auto, dwa foteliki dla dzieci oraz sprzęt jeździecki na łączną sumę 62 600 zł.

Następnego dnia – tj. 9.12.2019 r. – właściciele skradzionych dóbr zawiadomili Policję. Dzięki lokalizatorowi, umieszczonemu w aucie, ustalono aktualne miejsce skradzionego auta. Policja znalazła pojazd i aresztowała właściciela garażu. Okazało się, że te rzeczy pochodzą z kradzieży.

Nieznajomość pochodzenia tych rzeczy, nie zwalnia jego odpowiedzialności za ich przechowywanie; tym samym spełniając przesłankę, że oskarżony powinien i mógł przypuszczać, że otrzymał rzeczy, pochodzące z czynu zabronionego.

Sąd, uznając jego winę, skazał go na:

– karę jednego roku ograniczenia wolności w formie wykonywania nieodpłatnej, kontrolowanej pracy na cele społeczne w wymiarze 30 godzin w stosunku miesięcznym,

– na poczet kary, uwzględniono rzeczywisty czas pozbawienia wolności w okresie: 9.12.2019 r. o godz. 11:50 – 7.02.2020 r. do godz. 11:45.

– zasądzono mu kwotę 180 zł na rzecz Skarbu Państwa.

Sąd nie miał wątpliwości co do winy sprawcy. Oskarżony nie wiedział, że wcześniej to mienie pochodziło z przestępstwa kradzieży, jednak mógł przypuszczać tę okoliczność, co wynika z art. 292 § 1 KK⁸.

Przypisy

1. Paserstwo, https://www.gazetaprawna.pl/encyklopedia/prawo/artykuly/335069,paserstwo.html [dostęp: 14.03.2026 r.]
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r., poz. 1872 ze zm.).
3. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2025 r., poz. 1872 ze zm.).
4. Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy (Dz. U. z 2025 r., poz. 633 ze zm.).
5. M. Budyń-Kulik, Wybrane dogmatyczne i kryminologiczne aspekty paserstwa, Prawo w działaniu – sprawy karne 13/2013, s.35.
6. A. Janowski, Paserstwo – co grozi za kupowanie rzeczy z kradzieży?, https://poradnikprzedsiebiorcy.pl/-paserstwo-co-grozi-za-kupowanie-rzeczy-z-kradziezy [dostęp: 14.03.2026 r.]
7. Wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze, III Wydział Karny z dnia 19 stycznia 2024 r. https://www.saos.org.pl/judgments/521014 [dostęp: 15.03.2026 r.].
8. II K 598/20 – wyrok Sąd Rejonowy w Toruniu z 2020-11-13, https://orzeczenia.torun.sr.gov.pl/content/$N/151025200001006_II_K_000598_2020_Uz_2020-11-13_001 [dostęp: 15.03.2026 r.].