Postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy Policji

30 kwi Postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy Policji

Postępowanie dyscyplinarne wszczynane jest jedynie w przypadkach wyraźnie określonych w ustawach. Kwestie odpowiedzialności dyscyplinarnej policjantów regulują przepisy rozdziału X. Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji.

Naruszenie dyscypliny służbowej

Każdy policjant odpowiada dyscyplinarnie za popełnienie przewinienia dyscyplinarnego. Przewinienia dyscyplinarnego można dopuścić się na dwa różne sposoby – naruszając dyscyplinę służbową bądź zasady etyki zawodowej. Warto w tym miejscu wspomnieć, że konstrukcja przepisów pozostawia sporą dowolność w ocenie kwestii, co stanowi naruszenie dyscypliny służbowej, a sam ustawodawca w przepisach rozdziału X. ustawy o Policji, dot. odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej policjantówⁱ, zamieścił katalog otwarty zachowań, które w szczególności można zaliczyć do przykładów naruszenia dyscypliny służbowej.

Są to zatem m.in.:

1. niedopełnienie obowiązków policjanta wynikających ze złożonego ślubowania, a także przepisów prawa LUB niedopełnienie obowiązków służbowych albo przekroczenie uprawnień określonych w przepisach prawa;
2. odmowa wykonania lub niewykonanie rozkazu lub polecenia, z zastrzeżeniem przypadku określonego w art. 58 ust. 2 (Policjant obowiązany jest odmówić wykonania rozkazu lub polecenia przełożonego, a także polecenia prokuratora, organu administracji państwowej lub samorządu terytorialnego, jeśli wykonanie rozkazu lub polecenia łączyłoby się z popełnieniem przestępstwa.);
3. zaniechanie czynności służbowej albo wykonanie jej w sposób nieprawidłowy;
4. wprowadzenie w błąd przełożonego lub innego policjanta, jeżeli spowodowało to lub mogło spowodować szkodę służbie, policjantowi lub innej osobie;
5. nadużycie zajmowanego stanowiska dla osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej;
6. postępowanie przełożonego w sposób przyczyniający się do rozluźnienia dyscypliny służbowej w podległej jednostce organizacyjnej lub komórce organizacyjnej Policji;
7. porzucenie służby;
8. samowolne oddalenie się z rejonu zakwaterowania lub nieusprawiedliwione opuszczenie miejsca pełnienia służby lub niestawienie się w tym miejscu;
9. stawienie się do służby w stanie nietrzeźwości albo po użyciu alkoholu lub po użyciu podobnie działającego środka, pełnienie jej w takim stanie, a także spożywanie alkoholu lub używanie podobnie działającego środka w czasie służby;
10. umyślne naruszenie dóbr osobistych innego policjanta;
11. utrata służbowej broni palnej, amunicji lub legitymacji służbowej, czy też utrata przedmiotu stanowiącego wyposażenie służbowe, którego wykorzystanie przez osoby nieuprawnione wyrządziło szkodę innej osobie lub stworzyło zagrożenie dla porządku publicznego lub bezpieczeństwa powszechnego;
12. ujawnienie informacji pozostającej w związku z wykonywaniem czynności służbowych, jeżeli spowodowało to lub mogło spowodować szkodę służbie.ⁱⁱ

Naruszenie zasad etyki zawodowej

Drugą grupą przewinień dyscyplinarnych jest naruszenie zasad etyki zawodowej. Ze względu na specyfikę służby i jej szczególny charakter policjant jest zobligowany do zachowania nieprzynoszącego ujmy wykonywanej służbie. Aktualnie przyjmuje się, że naruszenie zasad etyki zawodowej winno pozostawać w związku funkcjonalnym z pełnioną służbą. Oznacza to, że negatywne zachowanie policjanta w czasie wolnym od służby niegodzące w wizerunek Policji nie stanowi przewinienia dyscyplinarnego.ⁱⁱⁱ

Kary dyscyplinarne dla policjanta

Art. 134 w/w ustawy zawiera katalog kar, jakich może spodziewać się policjant popełniając przewinienie dyscyplinarne. Podstawowych „kar” jest siedem:

1. upomnienie;
2. nagana;
3. ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku;
4. wyznaczenie na niższe stanowisko służbowe;
5. obniżenie stopnia;
6. ostrzeżenie o niepełnej przydatności do służby;
7. wydalenie ze służby.

Kara upomnienia i kara nagany oznaczają wytknięcie ukaranemu przez przełożonego dyscyplinarnego niewłaściwego postępowania, zaś kara ostrzeżenia o niepełnej przydatności do służby na zajmowanym stanowisku oznacza wytknięcie ukaranemu niewłaściwego postępowania i uprzedzenie go, że jeżeli ponownie popełni przewinienie dyscyplinarne, zostanie wyznaczony na niższe stanowisko służbowe lub ukarany surowszą karą dyscyplinarną.

Co istotne, zgodnie z art. 144 lit. g ustawy o Policji, za popełnione przewinienie dyscyplinarne można wymierzyć tylko jedną karę dyscyplinarną. Za popełnienie kilku przewinień dyscyplinarnych można wymierzyć jedną karę dyscyplinarną, odpowiednio surowszą.

„Podwójna karalność” funkcjonariusza policji

Poddaną często krytyce cechą postępowania dyscyplinarnego jest zarzut tzw. „podwójnej karalności”. Przepisy ustawy o Policji w sposób jednoznaczny wskazują, że czyn stanowiący przewinienie dyscyplinarne, wypełniający jednocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia albo przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego (art. 132 ust. 4), podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej niezależnie od odpowiedzialności karnej, zaś Trybunał Konstytucyjny orzekł o konstytucyjności tego przepisu (wyrok z 8 października 2002 r., K 36/00, OTK-A 2002, nr 5, s. 63).

Wedle przepisów, w przypadku popełnienia czynu stanowiącego przewinienie dyscyplinarne, a będącego zarazem wykroczeniem, gdy zachowanie policjanta zostanie uznane za czyn mniejszej wagi oraz zostanie on ukarany np. wyłącznie grzywną, przełożony dyscyplinarny może nie wszczynać postępowania dyscyplinarnego, a wszczęte umorzyć. Przełożony dyscyplinarny może odstąpić wówczas od wszczęcia postępowania i przeprowadzić ze sprawcą przewinienia dyscyplinarnego udokumentowaną w formie notatki (załączoną do akt osobowych na 5 msc) rozmowę dyscyplinującą – z wyłączeniem sytuacji, gdy policjant popełnił wykroczenie skarbowe, ponieważ nie zalicza się go co do zasady do przewinień „mniejszej wagi”. Rozmowa dyscyplinująca jest alternatywą dla wszczęcia postępowania dyscyplinarnego. Oznacza to, że wobec sprawcy przewinienia dyscyplinarnego, z którym przeprowadzono rozmowę dyscyplinującą nie można wszcząć postępowania dyscyplinarnego. Ten sposób zakończenia czynności może, ale nie musi być poprzedzony czynnościami wyjaśniającymi. Rozmowa jest środkiem ostatecznym i nie ma od niej drogi odwoławczej, nawet gdy policjant nie zgadza się z oceną przełożonego. Rozmowa ta polega na wytknięciu policjantowi niewłaściwego postępowania oraz uprzedzeniu go o możliwości zastosowania innych środków dyscyplinujących, a także wszczęcia postępowania i wymierzenia kary dyscyplinarnej w przypadku ponownego popełnienia czynu, za który policjant ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną.

Zakres odpowiedzialności dyscyplinarnej

Sprawcą przewinienia dyscyplinarnego może być tylko policjant w czynnej służbie. W przypadku np. przejścia na emeryturę policjanta, przeciwko któremu prowadzone jest postępowanie należy je umorzyć jako bezprzedmiotowe. Przewinienie dyscyplinarne można popełnić umyślnie w zamiarze bezpośrednim i ewentualnym, jak i nieumyślnie poprzez lekkomyślność lub niedbalstwo. Karalne jest współsprawstwo, sprawstwo kierownicze, a także podżeganie i pomocnictwo. Nie są karalne przygotowanie i usiłowanie popełnienia przewinienia dyscyplinarnego^iv.

Policjant odpowiada dyscyplinarnie, jeżeli popełnia przewinienie dyscyplinarne sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą, a także w przypadku gdy kieruje popełnieniem przez innego policjanta przewinienia dyscyplinarnego albo poleca jego popełnienie. Odpowiada dyscyplinarnie także wówczas, gdy chcąc, aby inny policjant popełnił przewinienie dyscyplinarne, nakłania go do tego lub gdy chcąc, aby inny policjant popełnił przewinienie dyscyplinarne (lub godząc się na to), swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie.

Zawieszenie policjanta w obowiązkach służbowych

Sytuacja wszczęcia przeciwko policjantowi postępowania karnego lub karno-skarbowego, umyślnego oraz ściganego z oskarżenia publicznego obliguje przełożonego do zawieszenia go w czynnościach służbowych. Zawieszenie policjanta nie jest natomiast obowiązkowe w sytuacji wszczęcia przeciwko niemu postępowania w sprawie o przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, ścigane z oskarżenia publicznego, tyle że popełnionego nieumyślnie. W tym przypadku decyzję o zawieszeniu policjanta przełożony będzie podejmował kierując się dobrem postępowania lub służby. Oczywistym jest, że konsekwencją wszczętego przeciwko policjantowi postępowania przygotowawczego może być jego prawomocne skazanie. W tej sytuacji, w przypadku prawomocnego skazania za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione umyślnie i ścigane z oskarżenia publicznego, przepisy nakazują zwolnienie policjanta ze służby. Podobnie sytuacja wygląda w przypadku orzeczenia przez sąd prawomocnym wyrokiem środka karnego w postaci zakazu wykonywania zawodu policjanta^v.

Utrata uposażenia emerytalnego w związku z prawomocnym wyrokiem

Praca w służbach mundurowych uważana jest w powszechnej opinii publicznej za przynoszącą godne zarobki, ludzi młodzi planując swoją przyszłą drogę zawodową w Policji często kierują się również wizją korzystnych warunków uposażenia emerytalnego po zakończeniu służby. Trzeba jednak pamiętać o tym, że w razie skazania policjanta, bądź emeryta lub rencisty policyjnego, za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe umyślne, ścigane z oskarżenia publicznego, popełnione w związku z wykonywaniem czynności służbowych i w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, albo za przestępstwo określone w art. 258 k.k. (przestępczość zorganizowana) lub orzeczenia wobec niego prawomocnego środka karnego pozbawienia praw publicznych za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe popełnione przed zwolnieniem ze służby policjant nie nabywa, a emeryt i rencista traci nabyte prawo do zaopatrzenia emerytalnego.

Kwestia dotycząca przedawnienia karalności przewinienia dyscyplinarneg

O ile bowiem termin ten następuje po upływie roku od dnia popełnienia przewinienia dyscyplinarnego, to w sytuacji, gdy przewinienie dyscyplinarne zawiera jednocześnie znamiona przestępstwa, przestępstwa skarbowego, wykroczenia, wykroczenia skarbowego termin ten staje się zbieżny z terminem przedawnienia karalności tych przestępstw lub wykroczeń.

Nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego przez policjanta

Art. 121e ust. 3 stanowi, że „Jeżeli w wyniku kontroli zostanie ustalone nieprawidłowe wykorzystanie zwolnienia lekarskiego, policjant traci prawo do uposażenia za cały okres zwolnienia.”. Decyzje (orzeczenia), dokumenty poświadczające zwolnienie z zajęć służbowych (zaświadczenia lekarskie, oświadczenia policjanta) oraz postępowanie policjanta w okresie zwolnienia lekarskiego, mogą podlegać kontroli. Użyty w przepisie zwrot „mogą podlegać” oznacza, że kontrola ta ma charakter fakultatywny, a jej przeprowadzenie jest decyzją uznaniową. Kontrolę w zakresie prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do służby z powodu choroby przeprowadzają komisje lekarskie podległe ministrowi właściwemu ds. wewnętrznych. Kontrola prawidłowości wykorzystania zwolnienia lekarskiego polega na ustaleniu czy policjant w okresie orzeczonej niezdolności do służby nie wykorzystuje go w sposób niezgodny z jego celem, a w szczególności czy nie wykonuje pracy zarobkowej. Jak orzekł Sąd w Opolu, „Każda choroba może wymagać bowiem od pacjenta innego zachowania i innego postępowania, co oznacza, że każdy przypadek wykorzystywania zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem należy badać w sposób indywidualny, bez opierania się wyłącznie na ogólnych założeniach dotyczących celu zwolnienia lekarskiego […]”^vi. W innym z wyroków Sąd w Szczecinie jednoznacznie stwierdził, że „Wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem zawsze prowadzić będzie do naruszenia przez policjanta obowiązujących go zasad wynikających z roty składanego ślubowania – art. 27 ust. 1 ustawy o Policji i jako takie uzasadniać odpowiedzialność dyscyplinarną policjanta”^vii.

Działania obrońcy w postępowaniu dyscyplinarnym

W postepowaniu dyscyplinarnym obrońca może składać wnioski dowodowe, oświadczenia i twierdzenia na poparcie twierdzeń reprezentowanej strony. Każda osoba wobec której toczy się postępowanie dyscyplinarne ma prawo do obrony. Ustanowienie obrońcy skutkuje możliwością zlecenia szeregu czynności adwokatowi. Pełnomocnik, w imieniu swojego mocodawcy, może kontaktować się z rzecznikiem dyscyplinarnym lub organami sądu dyscyplinarnego. Obrońca może być obecny wraz z osobą obwinioną (lub wobec której toczy się postępowanie wyjaśniające) na czynnościach – przedstawienia zarzutu oraz przesłuchania. Adwokat ustanowiony w postepowaniu dyscyplinarnych powinien być zawiadomiony o terminach czynności procesowych – przesłuchaniach świadków, oględzinach materiałów. Adwokat ma prawo do zapoznawania się z materiałami postępowania^viii. 

i Ustawa o Policji (Dz.U. 1990 Nr 30, poz. 179 t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 636);

ii Art. 132 ust. 3 ustawy o Policji (Dz.U. 1990 Nr 30, poz. 179 t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 636);

iii „Zarys postępowania dyscyplinarnego w Policji”, materiały dydaktyczne Szkoły Policji w Katowicach, Katowice 2016 (https://www.google.com/url?sa=t&source=web&rct=j&opi=89978449&url=https://spkatowice.policja.gov.pl/download/363/127771/31-dyscyplinarne.pdf&ved=2ahUKEwjLo6bfqviTAxW6JRAIHfeFAlYQFnoECBgQAQ&usg=AOvVaw2IJEcxdPw4jc04lAAFyXaW);

iv Ibidem;

v Ibidem;

vi wyr. WSA w Opolu z 17.8.2021 r., II SA/Op 325/21 , Legalis)

vii wyr. WSA w Szczecinie z 28.11.2018 r., II SA/Sz 664/18 , Legalis

viii Podstrona internetowa kancelarii Zalewski „Postępowania dyscyplinarne” – https://kancelariazalewski.pl/postepowania-dyscyplinarne/