Postępowanie dyscyplinarne nauczycieli

16 mar Postępowanie dyscyplinarne nauczycieli

Uprawnienie do obrońcy – adwokata – w postępowaniu dyscyplinarnym

Wszelkie informacje ogólne, dotyczące:

– czasu wszczęcia postępowania dyscyplinarnego,

– listy zawodów, objętych ochroną prawną,

– działalności adwokatów w czasie takich postępowań i wiele innych, ważnych informacji

można znaleźć i przeczytać pod poniższym linkiem: https://kancelariazalewski.pl/postepowania-dyscyplinarne/

Zawód nauczyciela

Podstawą prawną, przy realizacji zawodu nauczyciela, jest ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (dalej: KN). W art. 9a KN wskazane są stopnie awansu zawodowego nauczycieli oraz status tzw. „nauczyciela początkującego”. 

Karta Nauczyciela reguluje prawa i obowiązki nauczycieli oraz innych pracowników oświaty. Uregulowana jest również organizacja pracy nauczycieli, ich wynagrodzenia oraz odpowiedzialność zawodowa. 

Odpowiedzialność dyscyplinarna w Karcie Nauczyciela

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli, uregulowana została w Rozdziale 10 KN. Opisano przesłanki odpowiedzialności (art. 75 KN), kary dyscyplinarne dla nauczycieli (art. 76 KN).

Art. 85d Karty Nauczyciela gwarantuje nauczycielowi prawo do korzystania z pomocy obrońcy (maksymalnie dwóch) w postępowaniu dyscyplinarnym lub wyjaśniającym.

Art. 75 KN wskazuje, że nauczyciel podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej w przypadkach uchybienia godności zawodu nauczyciela, zaniedbania obowiązków, wynikających z art. 6 KN albo uchybienia porządku pracy, zgodnie z art. 108 Kodeksu pracy. 

Kary w postępowaniu dyscyplinarnym nauczycieli 

W art. 76 ust. 1 KN wypisany jest katalog kar dyscyplinarnych, które można wymierzyć.  Do nich zalicza się: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania ukaranego do pracy w zawodzie nauczyciela w okresie 3 lat od ukarania oraz wydalenie z zawodu nauczyciela¹.

Obrońca w postępowaniu dyscyplinarnym nauczyciela 

Prawo nauczyciela do obrony przewiduje ustanowienie obrońcy – adwokata. Obrońcę można ustanowić zarówno w postępowaniu wyjaśniającym, jak również dyscyplinarnym. 

Art. 85d KN

Prawo do obrony w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym

1. W postępowaniu wyjaśniającym nauczyciel, którego dotyczy to postępowanie, a w postępowaniu dyscyplinarnym – obwiniony, mają prawo do korzystania z pomocy wybranego przez siebie obrońcy. Obrońcą nie może być członek komisji dyscyplinarnej, przed którą toczy się postępowanie.

2. W przypadku gdy rzecznik dyscyplinarny wnosi o orzeczenie kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 76 kary dyscyplinarne ust. 1 pkt 4, a obwiniony nie ma obrońcy z wyboru, przewodniczący składu orzekającego wyznacza obrońcę z urzędu.

3. Minister właściwy do spraw oświaty i wychowania ustala, w drodze zarządzenia, listę obrońców z urzędu. Przepisy art. 77 komisje dyscyplinarne ust. 5, art. 78 powoływanie członków komisji dyscyplinarnych ust. 3, 4, 6 i 7 oraz art. 79 odwołanie członka komisji dyscyplinarnej przed upływem kadencji ust. 1–3 stosuje się odpowiednio.

4. Obrońcy z urzędu przysługuje wynagrodzenie za udział w postępowaniu dyscyplinarnym.

5. Obwiniony może mieć jednocześnie nie więcej niż dwóch obrońców z wyboru.

6. Obrońca jest obowiązany zachować w tajemnicy wszystko, o czym dowiedział się w związku z wykonywaniem czynności obrońcy².

Postępowanie przed komisją dyscyplinarną. Rola rzecznika dyscyplinarnego

Rzecznik dyscyplinarny – zgodnie z art. 85 KN – ma za zadanie wszcząć postępowanie wyjaśniające na polecenie organu. O takim wszczęciu, rzecznik winny jest zawiadomić nauczyciela, którego sprawa dotyczy. Ponadto, po 3 miesiącach postępowania wyjaśniającego, rzecznik dyscyplinarny składa wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego do komisji I instancji³.

Komisja dyscyplinarna I instancji rozpatruje wniosek rzecznika dyscyplinarnego. Skład komisji to 3 osoby. Doraźnym środkiem w postępowaniu dyscyplinarnym jest zawieszenie nauczyciela. Nie występuje żaden, obowiązujący wzór decyzji o zawieszeniu nauczyciela. Prawomocne orzeczenie komisji dyscyplinarnej podlega przymusowi wykonania przez dyrektora szkoły, a w przypadku dyrektora szkoły, przez organ prowadzący szkołę⁴.

W przypadku odwołania od orzeczenia komisji w I instancji, dyrektor szkoły może złożyć zażalenie w okresie 7 dni od otrzymania powiadomienia. Zażalenie to może złożyć do komisji I instancji albo do komisji odwoławczej, za pośrednictwem organu, który wydał dane orzeczenie. Dyrektor jednak nie może zaskarżyć orzeczenia skazującego, uniewinniającego czy umarzającego postępowanie dyscyplinarne (zarówno do komisji I instancji jak i II instancji)⁵.

Prawomocne orzeczenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej przy Ministrze Edukacji i Nauki (II instancji), nie kończy postępowania dyscyplinarnego nauczyciela. Art. 85m KN stanowi, że zarówno obwinionemu nauczycielowi, jego obrońcy, jak i rzecznikowi dyscyplinarnemu, przysługuje prawo odwołania do sądu apelacyjnego – a dokładnie – do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Musi to być sąd właściwy miejscowo, przez wzgląd na miejsce zamieszkania obwinionego nauczyciela. Ponadto, odwołanie do sądu, wnosi się za pośrednictwem Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej, w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem. Przy tego rodzaju odwołania, należy stosować przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, które to odnoszą się do apelacji. Natomiast od wydanego orzeczenia przez sąd apelacyjny, nie służy żadnej ze stron skarga kasacyjna⁶.

Postępowanie dyscyplinarne – orzeczenie

Przykładowym orzeczeniem, wskazującym na występowanie postępowań dyscyplinarnych w praktyce, jest wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 stycznia 2025 r., sygn. akt III APo 1/24.

Stan faktyczny odnosi się do nauczyciela wychowania fizycznego, który – w ocenie pokrzywdzonych uczniów, wychowawczyni i dyrektora szkoły – miał w okresie listopada-grudnia 2018 roku, w sali gimnastycznej, dopuścić się napaści słownej oraz przemocy fizycznej i psychicznej wobec dzieci. Celem było wymuszenie na uczniach określonego, pożądanego przez siebie zachowania. Komisja Dyscyplinarna I instancji wydała karę nagany z ostrzeżeniem. Nie zgadzając się z orzeczeniem, obwiniony wniósł odwołanie do Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej, II instancji. Nauczyciel wskazał w odwołaniu brak wiarygodności w wypowiedzi świadków na jego temat. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna, po rozpatrzeniu odwołania, uchyliła zaskarżone orzeczenie i zwróciła się do Komisji Dyscyplinarnej I instancji, celem ponownego rozpatrzenia sprawy. Komisja Dyscyplinarna I instancji ponownie wydała to samo orzeczenie, wskazując te same podstawy. Nauczyciel ponownie odwołał się do Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej. Zaskarżył on orzeczenie w całości. Powołał się tym razem na zmienione ustalenia Komisji Dyscyplinarnej I instancji, dotyczącego relacji świadków, odnośnie systemu oceniania przez nauczyciela. Tym razem Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna utrzymała orzeczenie poprzedniej instancji. Taki obrót sprawy zmusił obwinionego do złożenia odwołania do Sądu Apelacyjnego w Szczecinie. Obwiniony nauczyciel wskazał wątpliwości w zakresie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego, jednocześnie składając wniosek o rozpatrzenie jego sprawy w innym Sądzie Apelacyjnym (w Gdańsku lub Poznaniu)⁷.

Sąd Apelacyjny w Szczecinie odrzucił wniosek obwinionego o rozpatrywanie sprawy w innym sądzie apelacyjnym. W kwestii samego nauczyciela, Sąd powołał się na art. 85m KN, uprawniający nauczyciela do odwołania się od decyzji Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Sąd wyjaśnił, że odpowiedzialność dyscyplinarną od 9 sierpnia 2009 r. ponoszą wszyscy nauczyciele, bez względu na formę zatrudnienia albo stopnia awansu zawodowego. Sąd pokreślił również ważność art. 85c KN, stanowiącego, że w sytuacji niedającej się usunąć wątpliwości, należy rozstrzygać na korzyść obwinionego. Sąd wyjaśnił – powołując się na § 30 ust. 2 pkt 4 w zw. z § 11 ust. 2 pkt 2 Rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i postępowania dyscyplinarnego wobec nauczycieli – że komisja nie dookreśliła czasu, sposobu, miejsca oraz okoliczności jego popełnienia. Wypowiedzi świadków – a szczególnie dwóch pokrzywdzonych uczniów oraz dyrektora – mogły być mało obiektywne i wynikać z uprzedzeń, w stosunku do nauczyciela WF-u. Dlatego też Sąd uważa, że zbyt mocno Komisja Dyscyplinarna I instancji przywiązała wagę do ich opinii, nie biorąc pod uwagę faktu, że ogółem nauczyciel cieszył się dobrą opinią w szkole. Przykładem jest uczennica, która uzyskała pomoc i wsparcie od tego nauczyciela, kiedy była w kryzysie psychicznym. Mimo że Sąd co do zasady uznał słowa nauczyciela za niepoprawne wychowawczo, to jednak stwierdził, że przyświecał temu ważniejszy wychowawczo cel, który miał się przyczynić do bezpieczeństwa uczniów (jeden z nich biegał i popychał innych uczniów, a drugi – uderzył dziewczynę workiem w twarz podczas zajęć). Ponadto konflikt dyrektora z nauczycielem dodatkowo angażował uczniów, mimo że ta sprawa powinna być rozwiązywana między dorosłymi⁸.

Biorąc wszystkie aspekty pod uwagę, Sąd Apelacyjny w Szczecinie postanowił uniewinnić obwinionego nauczyciela. Sąd stwierdził, że nie każde zachowanie nauczyciela, nawet obiektywnie niewłaściwe, nie zasługuje na miano deliktu dyscyplinarnego, a w konsekwencji – na wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec niego. W tym stanie faktycznym, co było mu zarzucane, Sąd nie dopatrzył się presji psychicznej lub fizycznej ze strony nauczyciela w stosunku do uczniów. Podkreślił przy tym też, że okoliczności „złego zachowania” nauczyciela miały charakter jedynie incydentalny, a nie stały i ciągły⁹.

Przypisy

1. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2025 r., poz. 1849 ze zm.).
2. Art. 85d KN,. Prawo do obrony w postępowaniu wyjaśniającym i dyscyplinarnym, https://lexlege.pl/karta-nauczyciela/art-85d/ [dostęp: 5.03.2026 r.]
3. Art. 85 KN, Wszczęcie i umorzenie postępowania dyscyplinarnego, https://lexlege.pl/karta-nauczyciela/art-85/ [dostęp: 5.03.2026 r.]
4. J. Lewandowski, Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli, https://www.monitorszkoly.pl/artykul/odpowiedzialnosc-dyscyplinarna-nauczycieli [dostęp: 5.03.2026 r.]
5.  Ibidem.
6. Art. 85m KN, Odwołanie od orzeczenia odwoławczej komisji dyscyplinarnej, https://lexlege.pl/karta-nauczyciela/art-85m/ [dostęp: 12.03.2026 r.].
7. Wyrok w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 29 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, https://www.saos.org.pl/judgments/531288 [dostęp: 12.03.2026 r.]
8. Ibidem.
9. Ibidem.