Zniesławienie – Czym jest, podstawy oskarżenia

20 sty Zniesławienie – Czym jest, podstawy oskarżenia

Obecnie zjawisko zniesławienia jest nie trudno zauważalne. Dawniej zniesławienie było zasłyszane „od ucha do ucha”, ze strony sąsiadów czy znajomych. W dobie Internetu, zniesławienie niejednokrotnie pojawia się również ze strony zupełnie obcych ludzi, którzy nigdy nie mieli ze sobą żadnej styczności. Należy się zastanowić – czym jest czyn zniesławienia oraz jakie są podstawy oskarżenia?

DEFINICJA ZNIESŁAWIENIA

Zniesławienie – jest to rodzaj działania jednostek, polegające na rozpowszechnianiu nieprawdziwych i wyimaginowanych informacji na temat innej osoby. Celem zniesławienia jest zaszkodzenie jej reputacji, zniszczenie jej dobrego imienia, a nawet – wyrządzenie szkody materialnej. Jest to rodzaj przestępstwa prywatno-skargowego – oznacza to, że ścigane jest tylko na wniosek osoby jej dotyczącej (pokrzywdzonego). Jest to działanie umyślne, zmierzające do osiągnięcia określonego celu jakim jest np. wyrządzenie szkód na polu osobistym bądź zawodowym. Zamiennie na zniesławienie, używa się również terminu pomówienie.

Przestępstwo to zostało umieszczone w Kodeksie karnym, w art. 212. Treść przepisu brzmi:

Art.  212. [Zniesławienie]

§  1. Kto pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją   w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu  lub rodzaju działalności, podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

§  2. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 za pomocą środków masowego komunikowania, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

§  3. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2 sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego, Polskiego Czerwonego Krzyża albo na inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego.

§  4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 odbywa się z oskarżenia prywatnego¹.

Paragraf 1 tego przepisu wskazuje, że nie tylko osoba fizyczna może paść ofiarą zniesławienia. To może dotknąć również grupę osób (np. grupy demonstrantów), osobę prawną (np. przedsiębiorstwo czy kancelarię), a nawet jednostkę organizacyjną, nieposiadającą osobowości prawnej (np. NGO-sy). §2 wykazuje, że sprawcy zniesławienia dokonują tego poprzez środki masowego przekazu. Dobrym przykładem są media społecznościowe
(zniesławienie przez Facebook, Instagram, X). Takie nieprzychylne komentarze mogą pojawiać się ze strony znajomych (rówieśników), ale także ze strony całkiem obcych ludzi. 

Czyn zniesławienia jest również uregulowany w Kodeksie cywilnym jako naruszenie dóbr osobistych. Art. 24 KC stanowi, że:

Art.  24. [Ochrona dóbr osobistych]

§  1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

§  2. Jeżeli wskutek naruszenia dobra osobistego została wyrządzona szkoda majątkowa, poszkodowany może żądać jej naprawienia na zasadach ogólnych.

§  3. Przepisy powyższe nie uchybiają uprawnieniom przewidzianym w innych przepisach, w szczególności w prawie autorskim oraz w prawie wynalazczym².

Naruszenie dobra osobistego rodzi uprawnienie do żądania zaniechania tych działań. Wyjątek może stanowić czyn, który nie ma charakteru bezprawnego. Naruszenie dobra osobistego sprowadza się do umożliwienia żądania ze strony osoby nią dotkniętą, do usunięcia skutków naruszenia. Poszkodowany posiada również roszczenie o naprawienie wyrządzonej szkody majątkowej. 

ZNIESŁAWIENIE OSOBY PUBLICZNEJ – PRZYKŁADY

Zniesławienie osoby publicznej ma na celu poniżenie ją w oczach społeczeństwa oraz narazić ją na utratę zaufania, niezbędnego do pełnienia swojej społecznej funkcji. Osobami publicznymi mogą być: politycy (m.in. posłowie, senatorowie), celebryci, funkcjonariusze publiczni i inni. 

Jednym z przykładów jawnego zniesławienia była sprawa między Dyrektorem knyszyńskiego Zespołu Szkół Ogólnokształcących, a Zbigniewem Kurłowiczem, który ówcześnie był przewodniczącym Rady Miasta Knyszyn. Podczas sesji tej rady w 2005 r., przewodniczący miał zaprezentować nieprawdziwe tezy w kwestii kierowania szkołą przez ówczesnego dyrektora, nie podając żadnych argumentów, potwierdzających te zarzuty. Później wypowiedzi z tej sesji zostały opublikowane na stronie internetowej „Gazety Współczesnej” i Urzędu Miasta Mońki. Sprawa ta toczyła się w dwóch instancjach w Polsce, a finalnie – trafiła także na wokandę Europejskiego Trybunału Praw Człowieka³.

Sąd I instancji uznał przewodniczącego Kurłowicza za winnego przestępstwa zniesławienia dyrektora. W wyroku, Sąd skazał go na karę grzywny oraz nakazał publikacje przeprosin, a także – podanie wyroku do publicznej wiadomości. Następnie sprawa trafiła przed sąd II instancji. Ten wówczas częściowo zmienił wyrok, umarzając je na okres roku próby.

W swoim wyroku, ten Sąd zarządził również 750 zł grzywny na cel charytatywny oraz zobowiązał Kurłowicza do przeproszenia dyrektora w czasie najbliższych obrad Rady Miasta Knyszyn. Kiedy wydawało się, że sprawa jest de facto zakończona, a sprawiedliwość stoi po stronie dyrektora, obrona Kurłowicza złożyła sprawę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. Wtedy doszło do naprawdę zaskakującej sytuacji. ETPCz stanęło wówczas po stronie…przewodniczącego Kurłowicza. Stwierdził, że dyrektor jako osoba publiczna, powinien dopuszczać do poddawania go krytyce, szczególnie że szkoła jest finansowana ze środków publicznych samorządu. Ponadto ETPCz stwierdził, że głos przewodniczącego rady miasta miał wymiar wyłącznie opinii (co stanowi prawo wolności słowa w myśl art. 10 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, a które zostało przez Polskę naruszone)⁴.

Inna sytuacja dotyczy obywatela, który w 2016 roku, w liście do redakcji oraz w piśmie do Krajowej Rady Spółdzielni, pomówił prezes danej Spółdzielni Mieszkaniowej. Przedstawił on nieprawdziwe stwierdzenia w zakresie rozliczeń finansowych spółdzielni i jej samowolnych aktywności w tej kwestii. Sprawa trafiła na wokandę do Sądu Rejonowego w 2017 r. Wówczas Sąd uznał obywatela winnego i narażenia prezes spółdzielni na utratę zaufania, niezbędnego do realizowania swoich czynności. Co więcej – dopuścił się jej poniżenia w opinii publicznej, w wyniku czego wydano wyrok o warunkowym umorzeniu postępowania na czas 1 roku próby. 

Wyrok nie został zaskarżony, za to w tej kwestii wypowiedział się Rzecznik Praw Obywatelskich. RPO stwierdził, że w Polsce występuje „konflikt prawny” między kodeksowym zniesławieniem z art. 212 KK, a konstytucyjnym uprawnieniem do swobody wypowiedzi. RPO powołał się na orzeczenie, wydane w tej sprawie przez ETPCz oraz art. 10 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Dlatego też wskazywał, że obywatel powinien być uniewinniony. Sprawa trafiła na wokandę Sądu Najwyższego, który uwzględnił kasację i uniewinnił obywatela 25 października 2023 r. (sygn. akt I KK 308/23).
SN stwierdził, że zachowanie obywatela mieściło się w granicach prawa do swobodnej wypowiedzi⁵.

Podsumowując, należy wskazać, że ochrona dóbr osobistych (jak bezpieczeństwo fizyczne, integralność, reputacja, nazwisko, życie prywatne i rodzinne, wolność słowa, uczucia religijne, wolność wypowiedzi), wynikają z Konstytucji RP i podlegają one ochronie. Dochodzenie praw o zniesławienie można żądać zarówno na polu karnym jak i cywilnym. Odpowiedzialność karna ma charakter represyjny, jak to wskazał TK w wyroku z 30.10.2006 r. (P 10/06, OTK-A 2006, Nr 9, poz. 128). 

Zniesławienie z art. 212 KK, to nie to samo, co znieważenie w świetle art. 216 KK. Zniesławienie wskazuje na czyjeś konkretne, negatywne zachowanie, w wyniku którego podważa się jego reputację. Przykład zniesławienia to m.in. nieprawdziwe donosy do Urzędu Skarbowego czy oszczercze listy bądź e-maile. 

Przypisy

1.  Art. 212. – [Zniesławienie] – Kodeks karny, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-karny-16798683/art-212 [dostęp: 17.01.2026 r.].
2. Art. 24  – [Ochrona dóbr osobistych] – Kodeks cywilny, https://sip.lex.pl/akty-prawne/dzu-dziennik-ustaw/kodeks-cywilny-16785996/art-24 [dostęp: 17.01.2026 r.].
3.  Lokalny polityk skazany za zniesławienie wygrał w Strasburgu, https://www.rmf24.pl/fakty/polska/news-lokalny-polityk-skazany-za-znieslawienie-wygral-w-strasburgu,nId,284784 [dostęp: 18.01.2026 r.].
4.  Ibidem.
5. SN uniewinnił obywatela z zarzutu zniesławienia prezes spółdzielni mieszkaniowej. Zasadna kasacja RPO, https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-kasacja-znieslawienie-sn-uniewinnienie [dostęp: 18.01.2026 r.].